Na Rodos smo stigli brodom. U ovaj srednjovekovni grad ušli kroz jednu od njegovih monumentalnih kapija kroz koji su ulazili i vitezovi Hospitalci, poznati i kao Jovanovci ili vitezovi Svetog Jovana, kada su početkom 14. veka preuzeli ostrvo i od njega načinili jedno od najvažnijih uporišta u istočnom Mediteranu. Tim putem uputili smo se i mi sa željom da bolje upoznamo njihov život i koliko je moguće njihove nezaboravljene velike majstore i istoriju grada koji je više od dva veka bio sedište ovog neobičnog monaško-viteškog reda. Red Hospitalaca nastao je još u 11. veku u Jerusalimu, gde su njegovi članovi brinuli o bolesnim i iscrpljenim hodočasnicima. Posle gubitka poslednjeg velikog uporišta u Svetoj zemlji, grada Akre 1291. godine, vitezovi su jedno vreme boravili na Kipru, a zatim su početkom 14. veka osvojili Rodos. Ostrvom su upravljali od 1309. godine do kraja 1522, odnosno početka 1523. godine. Za to vreme pretvorili su grad Rodos u snažno utvrđenje, sposobno da se suprotstavi velikim vojskama i dugotrajnim opsadama. Važno je razlikovati njih od vitezova Templara. Hospitalci sa Rodosa nisu bili templari, iako se ova dva reda često poistovećuju u popularnim pričama. Templari su bili poseban viteški red, ukinut početkom 14. veka. Dok su Hospitalci, poznati i kao vitezovi Svetog Jovana, vitezovi sa Rodosa, a tek posle dolaska na Maltu postali su poznati kao Malteški vitezovi. Njihov današnji zvanični naziv i dalje čuva uspomenu na sva tri velika razdoblja njihove istorije: Jerusalim, Rodos i Maltu.

Ušli smo u Stari grad Rodos i nastavili čuvenom Ulicom vitezova prema Palati velikog majstora. Hodajući tom kamenom ulicom, činilo nam se da svaki zid nosi trag nekadašnjeg života ovog reda. Ulica je blago uzdignuta, sa visokim kamenim zgradama sa obe strane i grbovima iznad ulaza. Kada smo prolazili, nije bilo mnogo ljudi, pa se još lakše osetio njen mir. U zgradama duž Ulice vitezova nalazila su se sedišta takozvanih „jezika“ reda. Vitezovi su, prema svom poreklu i jeziku kojim su govorili, bili raspoređeni u posebne zajednice. U početku ih je bilo sedam, a kasnije osam: Provansa, Overnja, Francuska, Italija, Aragon, Engleska, Nemačka, a potom i Kastilja sa Portugalijom. Svaka zajednica imala je svoju gostionicu ili konak, u kojem su se vitezovi okupljali, obedovali, održavali sastanke i rešavali pitanja vezana za život reda. Zbog toga Ulica vitezova nije bila samo svečani put prema Palati velikog majstora, već i središte svakodnevnog upravljanja jednom međunarodnom zajednicom sastavljenom od ljudi iz različitih delova Evrope. Hospitalci su bili vojnici i njihova prvobitna misija bila je služenje bolesnima i hodočasnicima, a veliki bolnički kompleks koji su podigli na Rodosu danas je deo Arheološkog muzeja. I u tome se vidi njihova dvostruka priroda: sa jedne strane bili su vojni red koji je branio grad, a sa druge zajednica koja je negovala bolesne i pružala pomoć ljudima.

Na kraju Ulice vitezova stigli smo do Palate velikog majstora, nekadašnjeg administrativnog i političkog središta reda. U njoj je boravio veliki majstor, ali su se tu održavali i važni sastanci, primali izaslanici i donosile odluke o odbrani ostrva. Prošli smo kroz niz velikih prostorija i dvorana, posmatrajući kamene zidove, svodove, skulpture, nameštaj i bogato ukrašene podove. Ipak, današnji izgled Palate nije u potpunosti isti kao u vreme vitezova. Građevina je tokom vekova bila oštećena, naročito posle velike eksplozije u 19. veku, a zatim je obnovljena tokom italijanske uprave tridesetih godina 20. veka. Zato ono što danas vidimo predstavlja spoj sačuvane srednjovekovne osnove, kasnije rekonstrukcije i muzejske postavke. Na spratu se nalaze mozaički podovi preneti sa drugih arheoloških lokaliteta, dok izložbe u prizemlju predstavljaju dugu istoriju grada, od antičkog perioda do osmanskog osvajanja. U Starom gradu Rodosu prepliću se vizantijski, gotički, osmanski i noviji italijanski slojevi kulture i arhitekture. Posle odlaska vitezova nastale su džamije, javna kupatila i druge građevine osmanskog perioda, dok su pojedini stariji hramovi menjali namenu. Upravo to istorijsko preplitanje daje gradu posebnu vrednost, zbog koje je srednjovekovni grad Rodos uvršten na Uneskovu listu svetske kulturne baštine.

Tu smo naišli i na kopiju ikone Bogorodice Filermske, jednoj od najvećih svetinja povezanih sa vitezovima Svetog Jovana. Ikona je dobila ime po brdu Filermos na Rodosu. Vitezovi su je poštovali kao svoju zaštitnicu. Kada su morali da napuste Rodos, poneli su je sa sobom. Put ikone Bogorodice Filermske gotovo da predstavlja sažetu istoriju samog reda ovih vitezova. Sa Rodosa je preneta u Italiju, zatim u Nicu, a 1530. godine stigla je na Maltu. Posle Napoleonovog zauzimanja Malte 1798. godine preneta je u Rusiju i predata Ruskom caru Pavlu I. Nakon Ruske revolucije njen put se nastavio preko Kopenhagena, Berlina i Beograda, gde je predata kralju Aleksandru I Karađorđeviću. Tokom Drugog svetskog rata preneta je u Crnu Goru. Originalna ikona danas se čuva u Narodnom muzeju Crne Gore na Cetinju, dok se na Rodosu i drugim mestima povezanim sa redom mogu videti njene kopije. Dok smo obilazili Palatu, naišli smo na slike velikih majstora koji su odavde upravljali redom. Oni su se smenjivali od 1306. do 1523. godine. Za njihovo vreme Rodos je izdržao nekoliko velikih napada, među kojima su bile opsade iz 1444. i 1480. godine. Ipak, posle šestomesečne opsade koju je predvodio osmanski sultan Sulejman Veličanstveni, grad je krajem 1522. morao da se preda. Vitezovima i stanovnicima koji su želeli da odu bilo je dozvoljeno da napuste ostrvo, pa su početkom 1523. otplovili sa Rodosa. Njihovo sledeće stalno utočište nije odmah postala Malta. Nekoliko godina proveli su bez sopstvene teritorije, seleći se između različitih gradova. Tek 1530. godine car Karlo V, uz saglasnost pape Klimenta VII, ustupio im je Maltu. Tamo su izgradili novo sedište i nastavili svoju istoriju kao Malteški vitezovi. Zbog toga je Rodos presudna karika između njihovih početaka u Jerusalimu i kasnijeg života na Malti.

Najlepšu kafu na Rodosu popili smo u bašti jednog kafića, okruženi mnoštvom cveća. Posle kamenih zidina, velikih dvorana ovde smo smo odmorili. Dovoljno je izaći iz Palate, skrenuti u neku manju ulicu i odmah je moguće pronaći dvorište puno zelenila, miris kafe i ljude koji tu borave bez stresa i posebne žurbe. Ranije sam posetio Maltu, njihovo kasnije i možda najpoznatije sedište, a sada sam na Rodosu stigao do jednog starijeg poglavlja njihove istorije. Ovde su, tokom više od dva veka, izgradili državu, utvrđenja, bolnicu, hramove i čitav sistem upravljanja. O mom boravku na Malti može se čitati na posebnom linku, ali se nadam da će biti još prilika da ponovo posetim Maltu i, sa ovim iskustvom sa Rodosu, još dublje istražim značaj i nasleđe ovog viteškog reda.